“Survivor, is het verhaal van mijn leven als zeeman en hoe ik de Tweede Wereldoorlog heb kunnen overleven.”

Over Willem Punt

Jeugd en begin op zee

Willem werd geboren in 1921 in IJmuiden. Tijdens het schrijven van dit boek was hij nog in leven en werkte hij actief mee aan het vastleggen van zijn verhaal. Hij bereikte de uitzonderlijke leeftijd van 100 jaar.
Op 15-jarige leeftijd ging Willem naar zee. Er was geen geld meer om hem door te laten leren, en hij hoopte via de vaart zijn leven en toekomst te verbeteren. Hij reisde de wereld over als Stoker’s Boy, een functie die kan worden omschreven als bediende van het machinekamerpersoneel.
“Mijn taak was om de kamers schoon te houden, voor hun eten te zorgen en de afwas te doen. Als Stoker’s Boy werd je geacht niets te weten, omdat je de laagst mogelijke rang had en vaak ook zo werd behandeld.”

Oorlog en krijgsgevangenschap

Willem bevond zich op Java toen de Japanners het gebied binnenvielen. Hij werd gevangengezet als ‘geïnterneerde burger’ in de gevangenis van Struiswijk en later als krijgsgevangene (Prisoner of War) gedeporteerd.
Hij werd vervoerd op de Japanse hellship Junyo Maru richting Padang (Emmahaven) en kwam terecht in de werkkampen waar de Pakan Baroe- (Pakanbaru-) spoorlijn werd aangelegd — een project bedoeld om kolen te vervoeren ten behoeve van de Japanse oorlogsinspanningen.

Herinneringen en historische verificatie

Tijdens de oorlog overleefde Willem meerdere ingrijpende en levensbedreigende gebeurtenissen. Tot op hoge leeftijd beschikte hij over een opmerkelijk scherp geheugen. Hij kon zich mensen, plaatsen en details met verbazingwekkende nauwkeurigheid herinneren.
Tijdens het schrijfproces werkte hij actief mee aan het boek: hij corrigeerde jaartallen, streepte onnauwkeurigheden door en paste cijfers aan wanneer iets niet klopte. Toen ik hem oude filmbeelden van Batavia liet zien, herkende hij specifieke wijken en locaties. Bij het bekijken van foto’s verscheen vaak een glimlach, wanneer herinneringen aan mensen en plaatsen terugkeerden.

De afbeelding van de Junyo Maru op de achterkant van het boek tekende ik oorspronkelijk om zelf de lay-out van het schip beter te begrijpen. Binnen enkele minuten nadat Willem de tekening zag, had hij er al correcties in aangebracht. Zijn betrokkenheid en nauwkeurigheid maakten het mogelijk dit verhaal zo historisch verantwoord mogelijk vast te leggen.

Leven na de oorlog

Na de oorlog trouwde Willem met Wilhelmina. Samen reisden zij naar Curaçao, waar zij twee kinderen kregen: een dochter en een zoon. Willem werkte als navigator in de grote vaart en trad later in dienst bij de nautische dienst van Shell. Hij was jarenlang gestationeerd op Curaçao.

Willem leefde een vol en bewogen leven. Hij overleed op 15 augustus 2021, enkele maanden na het overlijden van zijn vrouw, op de leeftijd van 100 jaar. Hij wordt nog altijd gemist door zijn familie.

Ik heb Opa Wim enkele dagen op video geïnterviewd en daarna het verhaal uitgeschreven. Daarbij ben ik zo dicht mogelijk bij zijn gesproken verhaal gebleven. Ik ben dankbaar dat zijn zoon hem heeft aangespoord zijn oorlogservaringen op te schrijven, als therapie tegen de nachtmerries en flashbacks die Wim laat in zijn leven nog altijd heeft.

Zijn vrouw Wil heeft belangrijke delen van het verhaal jaren geleden al eens uitgeschreven op de typemachine en moedigde me aan die te gebruiken als basis voor dit boek. Ik heb deze tekst op de computer ingevoerd, herschreven, in context geplaatst en aangevuld met gegevens en beeldmateriaal uit onderzoek en andere bronnen. Door het verhaal heen heb ik observaties en opmerkingen uit onze interviews in voetnoten opgenomen. Een enkele keer als ik voor een interview kwam, verraste Opa Wim me met enkele pagina’s handgeschreven tekst die hij graag in het boek wilde.

Zoals bij elk boek dat lang na de gebeurtenissen wordt geschreven, heb ik het verhaal mede moeten vormgeven door te steunen op Wikipedia, online archieven en verwijzingen, die vaak leidden naar nieuwe bronnen van informatie. Soms trof ik een ware schatkamer vol gegevens, soms mocht ik blij zijn als ik een enkele bruikbare zin vond. Ik wil me hierbij verontschuldigen voor eventuele onjuistheden of ontbrekende bronvermeldingen.

Een extra moeilijkheid bij dit verhaal is dat Opa Wim in de interneringskampen bijna niets bezat en dat alles wat hij nog bij zich had in zee verdween toen de Junyo Maru ten onder ging. Hij had geen horloge en na de ondergang van de Junyo Maru droeg hij de rest van de oorlog slechts een lap stof om zijn middel. Hij had geen persoonlijke bezittingen meer, zoals een pen en papier om gegevens en feiten te noteren. Noch had hij een monsterboekje uit die tijd, waarin staat vastgelegd op welke schepen hij had gezeten en welke overtochten hij had gemaakt. Alles wat u leest haalde hij naar boven uit zijn fenomenale geheugen.

Ik ben enorm onder de indruk van het feit dat Opa Wim in staat is zo veel kloppende informatie te vertellen; feiten, data en namen. Ik heb andere (online) bronnen geraadpleegd om de details zo goed als mogelijk te checken en ik voeg in voetnoten opmerkingen ter overdenking en verwijzingen naar onderzoek en bronnen toe. Dit verhaal wordt verteld in Opa Wim’s eigen woorden. Ik ben slechts degene die het bereidwillig optekende en nu publiceert. Ik ben ook zijn schoonkleindochter en dat is hoe ik bij zijn verhaal betrokken raakte en het samen met hem ben gaan opschrijven.

Nicola Meinders

Bestel nu dit unieke boek